donderdag 28 januari 2010

Bokje (nrc.next 28.01.2010)

De stroopwafel viel niet in goede aarde. Mijn Joodse gastvrouw in Tunesië rook er aan, stopte het toen voorzichtig in haar mond, kauwde even en keek me toen heel wantrouwend aan. ‘Is het wel koosjer?’ vroeg ze met volle mond. Ik knikte. Volgens mijn joodse regels was het heus wel een beetje koosjer. ‘Zit er dan soms melk in’? Natuurlijk zat er melk in, roomboter zelfs. Resoluut spuugde ze het stukje uit. ‘C’est péché!’ verklaarde ze.

Het woord péché leerde ik snel bij de Tunesische joden. Het betekent zondig. En als ik niet zo’n waardeloze jood was geweest had ik kunnen bedenken dat consumptie van melk na vlees zondig is. In de bijbel staat ‘je zult een bokje niet koken in de melk van de moeder’ en een beetje orthodoxe jood leeft dat tot op moleculair niveau na: dat betekent dus niet alleen dat cheeseburgers verboden zijn, maar ook dat er speciale melkbekers zijn die, daar kom ik die middag achter, NIET afgewassen mogen worden in de gewone keuken. ‘C’est péché!’ brengt moeder wanhopig uit als ze binnen komt. En dat alleen maar om dat stomme bokje.

Op sjabbat kom ik er pas echt achter wat voor afvallige ik ben. Op vrijdagavond reik ik de dochter pen en papier aan met de vraag of zij haar emailadres op wil schrijven. Dat is dom. Natuurlijk wil ze dat niet, schrijven is verboden, want schrijven is werken en werken is péché. En dat maakt veel onmogelijk op sjabbat. De geiser aansteken voor een warme douche is namelijk ook werken. Een DVD’tje kijken is werken. De koelkast opendoen is werken, want de deur van de koelkast drukt een lampje aan, en licht aansteken is ook werken.

Terwijl ik met moeder op het stoepje voor het huis niet zit te werken voel ik mijn telefoon trillen in mijn broekzak. Het is mijn vader. Hij is ook een waardeloze jood. Elke vrijdagavond belt hij om me sjabbat sjalom te wensen. Ik neem niet op. Bellen op vrijdagavond is péché.

Ik word er puberaal van. ’s Nachts luister ik stiekem onder de dekens naar mijn Ipod en eet de andere helft van de stroopwafel op. Dat is allemaal absolument, tout à fait péché. Ik hoop dat als ik wakker wordt sjabbat nog maar heel eventjes duurt.

maandag 25 januari 2010

Over straat (nrc.next 25.01.2010)

Ik ben een week op het Tunesische schiereiland Djerba. Op de eerste ochtendga ik een stokbrood kopen. De receptionist legt het uit: een paar honder meter verderopzit aan de rechterkant een bakker. Maar al na een paar stappenbuiten de deur van het hotel begin ik me onprettig te voelen. Overal hangen mannen rond. De enige vrouw die ik tegenkom zit verstopt achter meerdere sluiers en wordt begeleid door haar echtgenoot.

Ik loop langs een koffiehuis. Dat is niet zo’n leuke ervaring. Op het terras zitten tientallen mannen, die mij allemaal nastaren. Er klinkt geroep. Er klinkt dat vieze gesmak van door de lucht toegeworpen kussen. Ik steek snel over, maar ook daar valt een man me lastig door me links noch rechts voorbij te latengaan. Als opgeschoten wild schiet ik om hem heen. Na nog twee koffiehuizen gepasseerd te zijnheb ik geen zin meer. Ik besluit het stokbrood te laten zitten.

In de lobby van het hotel haalt een Duitse reisbegeleider zijn schouders op. ‘ Als vrouw kan je beter niet alleen over straat gaan’ zo vertelt hij. ‘Dat is hier nu eenmaal de cultuur’. Ik probeer te bedenkenwat nog meer ‘nu eenmaal de cultuur’ is. Hoe mijn leven hier eruit zou zien. Hoe vaak ik ergens niet naartoe zou kunnen? Hoe vaak ik mijn mening voor me zou moeten houden. Hoe vaak ik een onderneming zou moeten staken bij gebrek aan mannelijke begeleiding?

Maar ach, ‘ dat is nu eenmaal de cultuur’. Een cultuur, die niet beter of slechter zou zijn dan de Nederlandse. Ook vandaag de dag geloven mensen in Nederland nog in de multiculturele samenleving: dat we op een of andere manier verrijkt zoudenworden door vermenging met dit soort culturen en dat de seksistische, discriminerende inborst nu eenmaal als onderdeel geaccepteerd zou moeten worden.

Terug in mijn hotel ben ik binnen gaan zitten. De zon schijnt op mijn balkon, maar zelfs daar werd ik niet met rust gelaten door het publiek voor het hotel. Pas als mijn mannelijk reisgezelschap weer terug is, kan ik in deze cultuur weer zorgeloos over straat. Ik heb me nog nooit zo gediscrimineerd gevoeld.

woensdag 13 januari 2010

Commissie Davids (13 januari 2010)

Nu ik dit schrijf, net na de persconferentie van Balkenende, vrees ik voor het kabinet. Waar de PvdA het rapport ‘verontrustend’ noemt, verwijst de premier alle conclusies van de commissie Davids naar het rijk der fabelen, behalve de onschadelijke.

Zo’n kabinetscrisis is allerminst ondenkbaar. Het zal niet de eerste keer zijn dat een kabinet struikelt over een onderzoeksrapport naar een oorlog. Ook bij Srebrenica ging het over ‘gebrek aan regie’ van de minister-president en ‘gebrek aan informatie’ van het ministerie van defensie. Toen besloot het kabinet Kok ook op te stappen op basis van een oorlog die al jaren geleden had plaatsgevonden. En natuurlijk ging het daar wél over een militaire missie, maar toch, ik vrees met grote vrezen.

Ik vrees dat Bos besluit om nog even wat politieke spierballen te laten zien als mosterd na de maaltijd. Dat hij nog even net gaat doen alsof met de PvdA niet te sollen valt, terwijl onder hun bewind de JSF er wél kwam en een parlementaire enquête niet.

Dat een partij dan ineens op zijn strepen gaat staan is ook niet zonder precedent: D66 had al meerdere malen over zich heen laten lopen voordat ze (om de Ayaan-kwestie) het kabinet in 2006 uiteindelijk besloten op te blazen. En voor de duidelijkheid: D66 stond er toen ook niet florissant voor in de peilingen.

Zou het door zijn hoofd spoken? Zou Bos serieus overwegen om ermee te kappen? Om ons land achter te laten met een gigantische staatsschuld, een onhoudbaar uitgavenpatroon en geen enkel uitzicht op spoedige verbetering daarvan? Reken maar uit hoe lang het duurt voordat er weer een slagvaardig kabinet zit: achtereenvolgens komen er verkiezingen, daarna formatieperiode, onderhandelingen, kabinetscrisis (veroorzaakt door 5 nieuwe PVV-ministers), verkiezingen, 100 dagen rondneuzen, en dan wellicht, als het meezit, een voorzichtige bezuiniging. Ik voorspel dat we anderhalf jaar stuurloos zullen ronddobberen.

Zouden ze het overwegen? Kiezen onze hoogste bestuurders voor hun eigen politieke hachje of voor het welzijn van dit land? Met opstappen zouden ze Nederland geen slechtere dienst kunnen bewijzen. Ik vrees met grote vrezen.

woensdag 6 januari 2010

(nrc.next 6 januari 2010)

Toen de vingerafdrukken centraal werden opgeslagen was er nog wat tegenstand. En toen de telefoongegevens ineens werden bewaard alsof we allemaal criminelen zouden zijn werd er ook nog wat gemord. Maar tegen de bodyscans vond men het moeilijk om argumenten te vinden. Ik ken niemand die oprecht verontwaardigd is, die zich in zijn burgerrechten voelt aangetast.

En stel dat iemand het wel een probleem vindt? Hebben we dan nog recht van spreken als we zelf doorgaan met het online plempen van al onze digitale informatie omdat toch alleen onze 680 vage vrienden (en hun vrienden) het kunnen zien? Straks koppelt iedereen Linkedin aan Twitter aan Facebook aan Gmail en dan nóg moeten we gedwongen worden om moeilijkere wachtwoorden te kiezen. Dan nog zuchten we ongeduldig als we eerst uitgebreid op de privacy-bescherming worden gewezen voordat we onze creditcard gegevens ergens invullen.

De meerderheid van Nederland geeft niet meer om privacy. Zodra er ook maar één mislukte aanslag plaatsvindt wordt er gesmeekt om bodyscans, eist men dat iedereen die vliegt eventjes visueel gevisiteerd wordt, zonder verdenking, zonder aanleiding. We geven ons de hele dag bloot op internet, waarom zouden we dan een probleem maken van zo’n apparaat?

En weinig mensen kunnen nog overtuigend uitleggen waarom privacy belangrijk is. Sophie in ’t Veld kwam maandag in Pauw en Witteman niet verder dan dat het allemaal wel meevalt met de terrorismedreiging. GroenLinks gniffelde wat in het parlement over genitaliën die te zien zouden zijn. En zelfs Bits of Freedom kan het probleem van privacyschendingen niet concretiseren. Zij noemen ook vooral de kosten als nadeel van bodyscans.

Zodra de kosten als argument in een discussie over een essentieel burgerrecht mee gaan tellen, dan heeft dat essentiële burgerrecht zijn beste tijd gehad. Misschien heeft de meerderheid van Nederland wel gelijk en hoef je geen belang meer te hechten aan antieke begrippen als ‘persoonlijke levenssfeer’ en ‘lichamelijk integriteit’. Ik hoop van harte dat het recht op privacy inderdaad niet de moeite waard was om te verdedigen. En vooral hoop ik dat we geen belangrijke gevaren over het hoofd hebben gezien.

donderdag 31 december 2009

Zo veilig mogelijk (nrc.next 30.12.2009)

Vliegt u in het komende jaar naar de Verenigde Staten? Dan wordt u niet alleen gefouilleerd, ook worden al uw tassen opengemaakt en doorzocht. Schiphol besloot de veiligheidsmaatregelen aan te scherpen na de mislukte aanslag van vorige week. Het was een paniekerige reactie, alsof ze betrapt waren op nalatigheid, alsof ze er al die tijd met de pet naar hadden gegooid. En nu het kalf verdronken is…

Ik vind Schiphol een prachtbedrijf. Ons kleine land herbergt het twaalfde vliegveld ter wereld. Het vervoert jaarlijks bijna 50 miljoen reizigers. Je kan ervan uitgaan dat zo’n groot vliegveld over zijn veiligheidsbeleid heeft nagedacht. Dat experts een zorgvuldige afweging hebben gemaakt tussen de risico’s, de logistieke mogelijkheden en de privacybelangen. En dat Schiphol daarmee een zo veilig mogelijk vliegveld nastreeft, zonder dat die veiligheid 100% gegarandeerd kan worden.

Waarom doet Schiphol dan alsof het zo verbaasd is dat dit heeft kunnen gebeuren? Waarom die paniek? Waarom geen persconferentie met een rationele PR-meneer en een beetje nerderige veiligheidsexpert die benadrukt op welke overwegingen het veiligheidsbeleid gebaseerd is? In alle rust hadden ze erop kunnen wijzen dat dit soort incidenten kunnen plaatsvinden, maar dat de kans erop erg klein is. Ze hadden indianenverhalen over amateuristisch beveiligingspersoneel uit de wereld kunnen helpen en de sceptici de mond kunnen snoeren.

En als ze echt lef hadden, als ze echt vertrouwen hebben in hun eigen bedrijf, hadden ze erop kunnen wijzen dat de aanslag mislukt is. Het enige wat je namelijk kunt meten, is het resultaat. En het resultaat is dat er geen doden zijn gevallen, onder andere doordat er een essentieel element in de bom van de terrorist ontbrak: een simpele metalen omhulsel om de springstof onder druk te houden. Het zou dus zomaar kunnen dat het vliegtuig onder andere is gered door een eenvoudig metaaldetectiepoortje op Schiphol.

En tenslotte hadden ze kunnen zeggen dat vliegen nog steeds de veiligste manier van reizen is. Dat Schiphol nog steeds alle vertrouwen heeft in zijn veiligheidsbeleid en dat dus ook niet op basis van één incident gaat aanpassen. Het zou me gerust hebben gesteld. Niks is enger dan een paniekerig Schiphol.

woensdag 23 december 2009

Seriously (nrc.next 23.12.2019)

Heel Nederland wordt warm door Serious Request. Het zijn niet alleen 3 dj’s die zichzelf uithongeren in een soort vierkanten aquarium op de Grote Markt, nee, het is een volksbeweging. Iedereen moet meedoen! Je kan ze steunen via facebook, liedjes aanvragen, collectebussen vouwen, kerstzegels kopen of gewoon net als de dj’s een weekje aan zelfkastijding doen en je daarvoor laten betalen. Het is allemaal hartverwarmend.

Dit jaar wordt met de opbrengst klamboes gekocht om de malaria te bestrijden. En ook al betwijfelen steeds meer mensen of ontwikkelingshulp wel werkt, en of malaria nog wel zo’n urgentie heeft nu afgelopen jaar de sterftecijfers bijna zijn gehalveerd, geld geven is heerlijk. Een actie op touw zetten maakt je een soort lokale held. En zeg nou zelf, dat saamhorigheidsgevoel is toch ook wat waard?

De ramen van het glazen huis barsten bijna van de euforie. ‘Fantastisch!’ roepen de dj’s om de haverklap in de microfoon. ‘Iedereen draagt zijn steentje bij’. Onder het motto ‘schijt aan de muggen’ verkopen de vrouwen van een kinderdagverblijf vieze poepluiers voor 20 cent per stuk. De kappers van Groningen verkopen de vette haren van hun klanten per centimeter. En midden in de nacht staat een meisje wankelend voor de microfoon te vertellen dat ze al achttien bier heeft gedronken. Per biertje kan er weer één neger onder een klamboe slapen. ‘Meid!’ gilt Giel. ‘Waanzinnig. Ga zo door!’

En natuurlijk komt er om de haverklap weer een bekende Nederlander het Glazen Huis binnen stormen om ook zijn gezicht te verbinden aan deze vreugde. Junkie XL! Wat een verrasing! Do! Wat geweldig! Trijntje! Heerlijk dat je er bent! Youp!

Wacht eens even. Youp? Youp van’t Hek? Ja, inderdaad. Youp van’t Hek. Zelfs hij is gezwicht en komt moppen tappen voor het uitzinnige publiek. Jarenlang heeft hij gekankerd op dit soort evenementen, maar ach, hij wordt ook een dagje ouder, en zijn publiek ook. Een beetje exposure bij een jonge zender als 3FM kan hij wel gebruiken. Dus zwijgt hij en deint schouder aan schouder mee met mediageil Nederland. Het feest kan niet meer stuk.

woensdag 16 december 2009

Ziekenhuizen (16.12.2009 nrc.next)

Stel. Het noodlot slaat toe. Oma wordt opgenomen in het ziekenhuis met een verwoestende beroerte. Binnen een dag verandert ze van een vrolijke zelfstandige vrouw in een zielig hoopje ellende. Ze kan zich niet meer verstaanbaar maken, niet meer zelf eten, lopen of naar het toilet en ze is ernstig in de war. Na twee weken krijgt ze een longontsteking. De familie realiseert zich, verslagen door verdriet, dat het beter is als de longontsteking niet behandeld wordt en ze oma laten gaan.

Maar de dokter vindt van niet. Volgend jaar worden de sterftecijfers namelijk gepubliceerd. Het ziekenhuis heeft daarom een nieuw credo: de patiënt wordt koste wat kost in leven gehouden. Want daar worden we op afgerekend, dat is wat Nederland wil.

En dan mag oma´s dood niet zoveel uitmaken in de ranking (omdat er gecorrigeerd wordt voor leeftijd en diagnose). Als de raad van bestuur van dat ziekenhuis bezorgd is over de sterftecijfers, zal alles in werking worden gesteld. Dus oma krijgt antibiotica. En ze wordt gereanimeerd als dat nodig is. En als de ontsteking over is, mag ze in bijna vegetatieve staat naar het verzorgingstehuis. Weer een sterftegeval minder, weer een stapje omhoog in de ranking.

Iedereen is opgetogen nu ziekenhuizen na zware druk van minister Klink hebben beloofd hun sterftecijfers vrij te geven. Maar het is onduidelijk wat de patiënt er precies aan heeft. De ziekenhuizen publiceren de cijfers namelijk niet per afdeling, maar voor het ziekenhuis als geheel. Aan dit soort cijfers heb je als patient die een specifieke operatie moet ondergaan niet veel.

Maar meer informatie voor de patiënt is dan ook niet het enige voordeel. De sterftecijfers zouden ook de zorg zelf moeten verbeteren. Er wordt namelijk aangenomen dat artsen veel beter hun best gaan doen door dit soort prikkels. Dat een zieke patiënt op een operatietafel niet genoeg is om het beste in de arts naar boven te halen. Dat er een soort wedstrijdje voor nodig is. Een wedstrijdje ‘mensen in leven houden’.

Het is geen eerlijke wedstrijd. Soms is het namelijk beter om te verliezen. Soms is het stoppen met behandelen en iemand laten sterven, de beste zorg die er is. Een goed ziekenhuis is ook bereid om die zorg te verlenen.